Inleiding
‘De leraar in de spiegel’ is een werkwijze om u inzicht te bieden in het eigen denken en handelen, vooral ten aanzien van leerlingen die vanwege hun gedrag een sterk appèl op u doen. Wat voor de ene persoon een lastig kind is, beschouwt een ander juist als een jongetje of meisje met pit. Bij leraren is het niet anders, terwijl er wel van hen wordt verwacht dat ze als min of meer objectieve waarnemers kunnen optreden. Leraren kennen soms totaal verschillende kwalificaties toe aan het gedrag van hetzelfde kind.

In het lectoraat ‘Gedragsproblemen in de onderwijspraktijk’ van Hogeschool Utrecht is een werkwijze ontwikkeld waarmee (aanstaande) leraren hun eigen denkproces over leerlingen - en in het verlengde hiervan hun handelen ten aanzien van leerlingen - tegen het licht kunnen houden. In deze werkwijze staat kritische zelfreflectie centraal. Doel is (verdere) bewustwording van het eigen denken en handelen, vooral ten aanzien van leerlingen die door leraren als ‘zorgleerling’, ‘gedragsmoeilijk’ of ‘bewerkelijk’ worden ervaren. Door anders in de eigen spiegel te kijken, kunnen leraren ontdekken met welke leerlingen zij meer of minder contact en affiniteit ervaren en wellicht ook hoe dat komt. Met behulp van de verkregen inzichten kunnen zij handvatten ontwikkelen voor hun omgang met deze leerlingen. De werkwijze is ingebed in een begeleidingstraject.

Essentieel in deze benaderingswijze is de stelling dat de meeste mensen zich niet realiseren dat ze interpreteren wat ze waarnemen. Het zijn de eigen subjectieve gedachten die de interpretatie van de situatie bepalen. Ze treden vaak automatisch op zonder dat de persoon in staat is om de herkomst ervan terug te voeren  naar het moment waarop ze ontstaan zijn. Bewustwording van dit automatisch verlopende denkproces vormt de eerste stap bij het onderscheid maken tussen meer rationele en meer irrationele gedachten over ‘zorgleerlingen’. Dit kan leiden tot het ontwikkelen van alternatieve denkinhouden en het in positieve zin bijstellen van de eigen subjectieve gedachten. Dit op zijn beurt kan weer invloed hebben op het handelingsrepertoire van de leraar.

Wat u leert

• U krijgt (scherper) zicht op uw persoonlijke opvattingen, overtuigingen en ideeën over leerlingen.
• U krijgt meer zicht op oorzaken van moeizame en prettige communicatie. 
• U kunt gebruikmaken van een computerprogramma dat behulpzaam is bij het analyseren van uw persoonlijke constructen.
• U bent onderzoeker van uw eigen praktijk. Dit stelt u in staat uw interacties met uw leerlingen voortdurend te doordenken, te observeren, te analyseren en bij te stellen. Dit kan individueel en met uw collega’s.
• U wordt door middel van het persoonlijk professioneel portret en het afrondend individueel gesprek gestimuleerd tot het ontwikkelen en beantwoorden van eigen leer- en studievragen. Dit sluit nauw aan bij het opstellen van uw POP (Persoonlijk Ontwikkelings Plan) in verband met uw eigen professionalisering. 
• U kunt de werkwijze benutten bij het verder ontwikkelen van het pedagogisch klimaat op uw school.
• U kunt de werkwijze meerdere keren benutten.

Cursusonderdelen

• Een oriëntatiebijeenkomst voor het team over ‘De leraar in de spiegel’ (circa 1,5 uur).
• Train de trainers bijeenkomsten, waarin de werkwijze wordt uitgevoerd met de trainers en vervolgens wordt voorbereid en ‘op maat’ wordt gemaakt voor uw school (5 dagdelen van circa 3 uur of op een andere manier gespreid).
• Trainingsbijeenkomsten voor het team (5 dagdelen van circa 3 uur of op een andere manier gespreid).
• Consultatiebijeenkomsten voor de trainers tijdens het teamtraject.
• Vervolgactiviteiten, bijvoorbeeld ondersteunen bij het vertalen van individuele leervragen naar POP’s en naar vragen op teamniveau, het helpen zoeken naar passende antwoorden, het helpen zichtbaar maken van kwaliteiten van een team, sectie of unit in relatie tot de uitkomsten van ‘De leraar in de spiegel’, theoretische verdieping op het gebied van gedragsproblemen, trainen van begeleidingsvaardigheden.